Francés
de la Capuda
Francés èra estat boièr tota sa vida, dins la
ribièira Doira. Parès que sa femna èra testuda
coma un ase roge. Atanben, aviá son jafre : la Capuda ! E tot lo
monde l'apelava gu-el : Francés de la Capuda.
Francés n'èra jamai estat a l'escòla. A neu ans,
èra pastron. Aprèssa, saguèt pastre e, quand
aguèt la fòrça, boièr.
Sabiá pas legir, pecaire ! E disiá :
« _ Ieu, anère en classa daica que saubreguère
res plus ! »
E, i ai
tornat pensar sovent, dempuèi que legiguère qu'Edoard
Herriot aviá escrich : « La cultura, aquò es
çò que demòra quand avetz tot oblidat. »
A n-aquel còmpte,
Francés n'aviá pas agut besonh d'oblidar !
Francés èra bon boièr. Mai n'èra pas estat
mancat per la lenga. Mès, èra un pauc quequejaire, e sas
colhonadas o sas replicas fasion enquèra mai rire les autres.
Esser bègue, quauques còps, aquò es une ajuda :
aquò dòna lo temps de calcular, de pas se preissar per
respòndre, e aquò oblija les autres a plan escotar se
volon comprendre.
Al prat,
quand la serventa n'èra pas en avanci per portar lo despartin,
Francés, qu'aviá sabor, disiá :
« _ Ai l'estomac que comença de portar pensament.
Coma res davala pas d'aicí-mont, s'afigura que la boca deu
èsser morta ! »
Una annada,
èra boièr al Cambon. Un jorn, la serventa botèt
sus la taula un plat de trufas que n'èron qu'a meitat
cuèchas. Quand Francés las aguèt tastadas :
« _ Diá ! drolleta, tas trufas sin totas criuas.
Crese plan que nos vaun tornar possar per l'esquina... »
Esperèt un briu, e :
« _ Mès, aquò sará per las picar que
l'i aurá pas grat ! »
Una autre
annada, èra a-cò de Vidau, a Cròs. Un jorn
s'estiu, que viravon lo fen del prat de la Ribièira,
Francés, anèt tombar las bragas darrièr un
tèrme. Quand tornèt, l'Andrèu, l'autre
boièr, li diguèt :
« _ E ben, Francés ! L'i as botat lo temps ! A deugut
faire de las còrdas, magine ?
_ Oc ben,
tè ! De las còrdas. Mai n'i a una qu'a petat : se la
vòls tornar empalmar, l'as pas plan lònh ! »
Una autre
annada, a Tron, venion de cargar las guèrbas a la tèrra
dels Araires, sul Cabanièu. E caliá davalr las carradas
pel carrèiron estrech e pindolent. Les carres se seguion.
Francés apelava lo premier parelh, lo Moscal e lo Bairòt,
dos tersons que s'estiravon e sabion pas plan reténer. E
aquò èra ben per aquò, que les avion botats
davant. Lo paire Vesòla veniá darrièr gu-el, ambe
lo Cabròu e lo Borròt, un parelh de buòus
vièlhs, qu'anavon da passons. Les tersons prendion de l'avanci.
« _ Vai doçament, Francés ! Ranversaràs
!, li cridava lo vièlh boriaire. Vai da passons, Francés
! »
N'arrestava pas. Talament que
Francés n'aguèt leu fach un pete, e commençava de
s'enrufar. Cossí faire calara aquela puta de vièlh
maronaire ?
Tot d'un
còp, Francés tornèt pensar qu'en montar,
aviá vist, al ras del camin, un niu de vèspras, pas plan
lònh de la cleda de la tèrra de la Còsta de
Joan-Bèl. E, justament, l'i arribava. Alèra,
Francés planta l'agulhada dins lo trauc, furga un pauc, e
apèla vistament ses buòus.
« _ Vai da passons, tòrna cridar lo
vièlh. »
Mès,
n'a pas lo temps d'acabar : las vèspras son totas defòra,
juste entre les dos carres, e començon de lo foissar.
« _ Apèla ! Apèla, Francés !
_ Pru ! Pru
! »
Francés arrèsta
son parelh :
« _ De- de- de- de... de que i a ?
_
Apèla ! Apèla ! Les vèspras me foisson
!... »
Francés tornèt
prendre la davalada en se trufant...
« _ N'entendeguère plus romegar lo vièlh
! »
Une
velhada, èron un tropèl al torn del canton, a cò
de Tible ! E tot d'un còp, quauqu'un petèt.
Francés, qu'agimbava un ceston, levèt lo cap :
« _ O ! O ! ço faguèt. Ai ausit tronar del
vent bas. Gara ! se se bòta a pleure ! »